Menu
NL
Mechelen Museum Hof Van Busleyden Besloten Hofje 5

Beeld: 'Besloten Hofje' in het Museum Hof Van Busleyden, Mechelen, Rit Schelfhout via Wikimedia Commons CC BY 4.0

Wiki Loves Heritage: acties en resultaten in 2019

Erfgoedcollecties kunnen via de Wikimedia-platformen een grotere digitale zichtbaarheid krijgen, door ze te publiceren onder een vrije licentie. Samen met onze partners hebben we daar ook in 2019 flink op ingezet. We delen graag enkele opvallende cijfers en projecten. Lees zeker verder om te ontdekken wat er op het programma staat op Publiekdomeindag, op 21 februari 2020 in de KBR in Brussel.

Waarom erfgoedcollecties ontsluiten via Wikimedia-platformen?

De Wikimedia-beweging heeft een sterk engagement naar het ontsluiten van kennis rond erfgoed en cultuur. Hun platformen zoals Wikipedia, Wikimedia Commons en Wikidata worden dagelijks wereldwijd door een enorm publiek geraadpleegd. Bovendien wordt de content uit de platformen ook in externe applicaties gebruikt (bv. Google), wat ook daar een publiek oplevert. Daarmee zijn de Wikimedia-platformen een natuurlijke bondgenoot voor erfgoedinstellingen die hun collecties breed zichtbaar willen maken. PACKED / VIAA ondersteunt die erfgoedinstellingen op twee manieren: we sporen vrijwilligers aan om hun foto’s op Wikimedia Commons te publiceren, en we begeleiden erfgoedinstellingen bij het opladen van metadata en reproducties uit hun digitale collecties. 

Crowdsourcing op Wikimedia Commons

Net als in 2018 organiseerde PACKED / VIAA in 2019 samen met Wikimedia België het project Wiki Loves Heritage. Het doel: de erfgoedsector aansporen om te experimenteren met ontsluiting op Wikimedia-platformen en samenwerking met de Wikimedia-gemeenschap aanmoedigen. Net als bij andere zogenaamde Wiki Loves-initiatieven (denk aan bv. Wiki Loves Monuments of Wiki Loves Africa) worden vrijwilligers in een wedstrijd aangemoedigd om hun foto’s op Wikimedia Commons te publiceren. 

Tijdens de editie van 2019 werden er 1.056 beelden door vrijwilligers opgeladen. Deze beelden werden tussen de afloop van de wedstrijd in november 2019 en januari 2020 al 133.820 keer weergegeven in Wikipedia-artikels in het Nederlands, Frans, Engels, Duits maar ook o.a. in het Bretoens, Esperanto, Perzisch, West-Vlaams en het Bulgaars.

Wat brengt een tijdsinvestering in crowdsourcingprojecten op?

Ondanks deze mooie cijfers merken we tegenover de 4.370 inzendingen in 2018 een sterke terugval naar 1.056 in 2019. Deze terugval correspondeert met de terugval van het aantal fotografen van 141 (waarvan 114 nieuwkomers op Wikimedia-platformen) in 2018 naar 19 in 2019 (waarvan 7 nieuwkomers). Ook het gezamelijk weergavecijfer van de ingezonden foto’s voor alle beelden van één editie daalde van 1.086.827 (in 2018) naar 111.096 (in 2019), genomen respectievelijk op dezelfde maand na de afloop van de wedstrijd.

De sterke terugval van het aantal fotografen (en ook het aantal beelden) laat zich wellicht verklaren door het feit dat in 2018 veel meer promotie gemaakt werd voor Wiki Loves Heritage, en het initiatief ook door de Vlaamse overheid in het kader van het Europees jaar van het cultureel erfgoed ondersteund werd, met promofilmpjes van de ministers Bourgeois en Gatz. Naast directe promotie naar eventuele vrijwilligers toe, werkte dit signaal voor erfgoedinstellingen activerend om ondersteunende activiteiten te organiseren.

Ondanks de in absolute cijfers grote terugval in uploads werd er in 2019 door een klein aantal personen toch een aanzienlijk aantal beelden geüpload, die vervolgens procentsgewijs vaker in artikels geplaatst worden. Zo breidde Wikimediaan Paul Hermans na zijn bezoek aan de Sint-Laurentiuskerk in Bocholt ook het Wikipedia-artikel sterk uit en schreef een volledig nieuw Wikipedia-artikel over het Tegelmuseum in Hemiksem. Hij schreef op aansturen van de Koning Boudewijnstichting ook een aantal nieuwe artikels over enkele van hun topstukken. We denken dus dat een meer actieve ondersteuning van de Wikimedia-community tot meer en betere foto’s in Wikipedia-artikels over erfgoed zou leiden.

Institutionele donaties

Wiki Loves Heritage is voor PACKED / VIAA een middel om erfgoedinstellingen aan te zetten om hun eigen reproducties en metadata op Wikimedia-platformen te ontsluiten. Toen PACKED in 2016 met Wiki Loves-initiatieven begon, was het doneren van digitale fotografische reproducties nog niet zo evident als dat nu is, terwijl de instellingen wel steeds meer bereid waren om hun metadata te ontsluiten. Tijdens Wiki Loves Art in 2016 was het crowdsourcingsluik een experiment om alsnog (gecrowdsourcete) beelden van werken aan door erfgoedinstellingen gedoneerde metadatarecords te kunnen linken. Ondertussen zien we bij steeds meer instellingen een mentaliteitswijziging en begeleiden we hen bij het ontsluiten van hun eigen reproducties.

Zo besloot het Jakob Smitsmuseum in 2019 om zijn volledige Jakob Smits-collectie (107 werken) op Wikimedia Commons te ontsluiten. Reproducties van werk van Jakob Smits staat nu in 27 verschillende Wikipedia-artikels in vijf talen over de schilder, de Molse school, het museum zelf, religieuze concepten, afgebeelde personen en plaatsen. Tussen de upload in juli 2019 en januari 2020 werden deze beelden 92.850 keer weergegeven. Aangemoedigd door deze resultaten, plant het museum om in 2020 ook de rest van hun collectie (andere schilders uit de Molse school uit hun collecties) op Wikimedia-platformen te ontsluiten. Dit zou van hen het eerste Vlaamse museum maken dat zijn hele collectie zonder restricties toegankelijk maakt op Wikimedia-platformen. 

In het kader van een project in opdracht van de Koning Boudewijnstichting ontsloot PACKED / VIAA BIS-baner Olivier Van D’Huynslager vorig jaar 1.483 stukken in permanente bruikleen bij Belgische instellingen. In de context van het project Wolfers om stukken van de hand van de Zilversmeden-dynastie Wolfers uit verschillende instellingen samen te brengen, ontsloten we acht stukken van de Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis en 37 stukken uit de collectie van DIVA. De analysetool van Wikimedia leert ons dat deze beelden 947 keer in Wikipedia-artikels in 40 verschillende talen staan. In de maand december 2019 was dit goed voor 1.010.520 weergaven. 

In 2019 zette ook het Gallo-Romeins Museum een eerste stap door de 151 stukken uit zijn exploratorium op Wikimedia Commons te ontsluiten, net zoals het FelixArchief dat besloot om een deelcollectie van 1.048 prenten op Wikimedia Commons te ontsluiten, goed voor respectievelijk 11.832 (december 2019-januari 2020) en 194.188 (augustus 2019-januari 2020) weergaves in Wikipedia-artikels.

Als een instelling enkel data beschikbaar maakt, kan het crowdsourcingsaspect van het project complementair zijn. Zo ontsloten we voor het Vlaams Architectuurinstituut in 2019 een inventaris van gebouwen van de architect Léon Stynen op Wikidata. De beelden die de vrijwilligers tijdens Wiki Loves Heritage van zijn oeuvre maakten, konden we aan deze records koppelen. Naast deze koppelingen zijn de beelden, waar relevant, in Wikipedia-artikels geplaatst. De uploads van twee edities samengeteld (2018 en 2019) werden tot nu toe (januari 2020) 26.710 keer weergegeven.

Waarom nu beginnen?

Content op Wikimedia-platformen zorgt niet enkel voor een grotere online zichtbaarheid van erfgoedcollecties maar ook van de instellingen waar deze bewaard worden. Naast het gemiddelde aantal raadplegingen per dag, wijst onze ervaring uit dat een groot deel van de raadpleging een gevolg is van korte maar intense piekperiodes voor een bepaald thema, meestal ten gevolge van een connectie met erfgoed en de actualiteit. 

Zo merkte DIVA op dat de raadplegingscijfers van een reproductie van hun snuifdoos met de beeltenis van Leopold II op 22 november 2019 piekte met 2.210 weergaven in vergelijking met het gemiddelde van 292 weergaven per dag voor 2019. Dit beeld staat in het Nederlandstalige Wikipedia-artikel over koning Leopold II. Een Google-zoekopdracht wees uit dat de aandacht van het publiek voor Leopold II piekte omdat verschillende nieuwssites berichtten dat Hollywood-acteur Ben Affleck van plan is om een biopic over de controversiële vorst te draaien. Om als instelling van dit soort opportuniteiten te kunnen profiteren, moet je content al voor zo’n gebeurtenissen vrij circuleren.

Hoe nu beginnen?

PACKED / VIAA wil ook in 2020 collectiebeherende instellingen in de context van een 2020-editie van Wiki Loves Heritage begeleiden. Dat kan bij de upload van hun eigen reproducties en metadata, door het uitvoeren van testuploads, en door vormingen rond de workflow van een beeld- of datadonatie en de evaluatie van de raadplegingscijfers. Daarnaast staan wij open voor ideeën om in 2020 opnieuw het crowdsourcingsaspect te boosten door het organiseren van o.a. geleide bezoeken en workshops objectfotografie. De resultaten van Wiki Loves Heritage BE 2019 worden gepresenteerd tijdens Publiekdomeindag op 21 februari 2020 in de Koninklijke Bibliotheek. Schrijf je hier in voor deze informatieve namiddag rond online collectieontsluiting!  

Vlaanderen - Verbeelding werkt