Path 2Combined Shapecheckclipboardfacebookgithubglue icongoogle-plusinstagramlinkedinGroupsearchselectslideshareFill 57Group 3Group 2twitteryoutube
Menu
NL
620Px Vote On The New Copyright Regulation 46754387104

Vote On The New Copyright Regulation CC-BY-4.0: © European Union 2019 – Source: EP

Europese auteursrechthervorming: out-of-commerce werken

Op 17 mei verscheen een richtlijn die het Europese auteursrecht moet hervormen en uniformiseren. Tot 7 juni 2021 hebben lidstaten de tijd om die richtlijn om te zetten naar nationale wetgeving. We maakten al een stand van zaken, en willen hier iets dieper ingaan op wat de hervorming betekent voor out-of-commerce werken.

Tijdens de vergadering op 13 juni 2019 van de Europeana Network Copyright Community, presenteerde Europeana samen met afgevaardigden van de Europese Commissie hoe we binnenkort in de praktijk met de uitzondering in het auteursrecht betreffende out-of-commerce werken zullen kunnen omgaan. Net zoals voor haar richtlijn voor verweesde werken uit 2012, zal de Europese Unie een instrument ontwikkelen in de vorm van een publiek consulteerbare databank waar erfgoedinstellingen hun out-of-commerce werken kunnen registreren. De richtlijn voorziet ook dat deze werken via extended collective licensing gepubliceerd zullen mogen worden.

Wat verandert er in de praktijk voor erfgoedinstellingen?

Activist en co-founder van open-cultuur lobbyorganisatie Communia (en voormalig directeur bij Kennisland) Paul Keller benadrukt dat de Europese auteursrechthervorming, die door critici doorgaans erg lauw onthaald werd, voor erfgoed een stap vooruit betekent. Een uitzondering die een belangrijke impact kan hebben op de praktijk van erfgoedinstellingen is de uitzondering op out-of-commerce werken. 

Hoe? Na een diligent search om te bepalen of een werk effectief niet langer commercieel beschikbaar is, kan bij een Collective Management Organisation (CMO) een licentie verkregen worden, en kan het werk vervolgens in de speciaal daartoe ontwikkelde Europese online databank geregistreerd worden. Enkele jaren geleden ontwikkelde de Europese Unie voor de verweesdewerkenuitzondering al een vergelijkbaar portaal. De algemene indruk is nu dat zowel de wettelijke bepalingen rond verweesde werken als het gebruik van het portaal geen werkbaar instrument zijn voor de erfgoedsector. Dat resulteert in een laag gebruik in de sector. Keller beweert dat er echter goede redenen zijn om te geloven dat het met de out-of-commerce works databank wellicht wél de goede kant uit zal gaan.

Waarom wordt de out-of-commerce works portal wellicht wel een succes?

De tekst van de richtlijn anticipeert op de praktijk. Zo bepaalt ze dat als er een nieuwere versie (bv. een recente druk) van een werk commercieel beschikbaar is, ook jouw collectiestuk als een commercieel beschikbaar werk beschouwd zal worden. De vermelding op het portaal zelf verleent geen juridische status; die wordt enkel ontleend aan de licentie die de CMO uitgeeft. Na registratie volgt er een embargo van zes maanden voor het materiaal online beschikbaar gemaakt kan worden. Rechthebbenden kunnen tot het verlopen van hun auteursrecht op elk moment hun veto stellen. De registratie verzekert dat het werk of de collectie automatisch in elke Europese lidstaat als out-of-commerce werk wordt geregistreerd.

Positief is dat deze registratie in veel gevallen ook op collectieniveau zal kunnen gebeuren. De Europese Commissie heeft immers begrepen dat de registratie anders (in het bijzonder voor bv. fotocollecties) te tijdsintensief en dus onwerkbaar wordt. Verder zal ook werk dat nooit voor commerciële exploitatie bedoeld was (bv. drukwerk van sociale bewegingen) onder deze uitzondering ontsloten mogen worden*. Ook is het belangrijk om te weten dat de uitzondering voor elk soort gepubliceerd werk geldt en dus niet enkel voor drukwerk, het type erfgoed waarmee out-of-commerce werken vaak worden vereenzelvigd.

Dienstgericht portaal

Paul Keller benadrukt dat het portaal voor out-of-commerce werken pas echt gebruikt zal worden als het dienstgericht wordt. Het uiteindelijke instrument moet dus breder gaan dan de minimumvereisten die in de richtlijn beschreven zijn. Zowel instellingen als CMO’s zullen met vragen zitten. Als het portaal zich ook als een information hub profileert en resources beschikbaar maakt of personeel beschikbaar stelt om instellingen naar de relevante CMO door te verwijzen, stijgt de kans dat grote aantallen werken geregistreerd en uiteindelijk online toegankelijk zullen worden. Verder moet het portaal ook op de verschillende aard van de te registreren objecten anticiperen. Zo zal er voor visueel werk minstens een thumbnail moeten gepubliceerd worden, zodat rechthebbenden hun werken gemakkelijker kunnen identificeren (denk maar aan de miljoenen foto’s die “untitled” als titel hebben). Keller stelt ook voor om het portaal zo te ontwikkelen dat het met de belangrijkste collectiebeheersystemen kan interageren om de juiste metadata mee te geven.

Kort dag

De effectiviteit van de out-of-commerce uitzondering zal sterk afhangen van de kwaliteit van het portaal en de dienstverlening naar alle stakeholders. Terwijl het hoopgevend is dat, in tegenstelling tot bij de ontwikkeling van de databanken voor verweesde werken, de intentie groter is om stakeholders te betrekken, is er deze keer slechts twee jaar (in plaats van vijf jaar) voorzien om zowel het wettelijk kader als de infrastructuur te implementeren. Bovendien heeft de slechte ervaring met het portaal voor verweesde werken bij sommige CMO-koepels tot een kater geleid. Omwille van de urgentie is het volgens Paul Keller belangrijk om erfgoedwerkers te mobiliseren en hen aan te zetten om hun wensen en bekommernissen over out-of-commerce werken aan de overheid over te maken.

Meer weten:

https://pro.europeana.eu/post/explainer-what-will-the-new-eu-copyright-rules-change-for-europe-s-cultural-heritage-institutions


*Al zal dit soms moeilijker zijn omdat voor deze categorie erfgoed vaak geen CMO’s zullen zijn, langs dewelke de extended licensing verkregen zal kunnen worden.

Vlaanderen - Verbeelding werkt