Path 2Combined Shapecheckclipboardfacebookgithubglue icongoogle-plusinstagramlinkedinGroupsearchselectslideshareFill 57Group 3Group 2twitteryoutube
Menu
NL
1600Px 2019 03 02 Rally Against Eu Copyright Reform In Berlin Gero Nagel 11

Rally against EU Copyright Reform in Berlin, Gero Nagel [CC BY 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by/4.0)]

Europese auteursrechthervorming: een stand van zaken

Op 17 mei 2019 verscheen de Richtlijn inzake auteursrechten en naburige rechten in de digitale eengemaakte markt. De publicatie ervan zou tot een harmonisering van de diverse auteurswetgevingen van de Europese lidstaten moeten leiden. Enerzijds lijkt de richtlijn uit te nodigen tot een groter aantal uitzonderingen en dus niet tot de gehoopte harmonisering. Anderzijds zijn er wat erfgoed betreft wel enkele belangrijke knopen doorgehakt. Zo is er de auteursrechtelijke bescherming van reproducties en een uitzondering voor out-of-commerce werken. Wij lijsten alles op wat je als erfgoedwerker moet weten over de Europese auteursrechthervorming.

Afgelopen mei presenteerde Paul Keller van open-cultuur lobbyorganisatie Communia al zijn evaluatie op de Creative Commons Summit. Dichter bij huis deed jurist Joris Deene in de context van het Samenwerkingsverband Auteursrecht & Samenleving (SA&S) hetzelfde. Ondertussen stak PACKED-medewerker Sam Donvil zijn licht op tijdens de Europeana Network Copyright Community vergadering bij het departement CJM. Deze tekst schetst een stand van zaken.

Voor middenveldorganisaties en individuen die bezorgd zijn om het effect van deze hervorming op het vrije internet, sloot de publicatie van de richtlijn dertig maanden lobbywerk af. Op 7 juni 2019 is een overgangsperiode van twee jaar ingezet waarbinnen Europese lidstaten (zoals België) hun eigen wetgeving aan de hand van de richtlijn kunnen bijsturen. In theorie kan men op nationaal niveau dus verder gaan dan de Europese richtlijn voorschrijft.  

Lobbywerk

Afgelopen mei bracht de Creative Commons Summit in Lissabon enkele van de meest actieve middenveldorganisaties en individuen samen die in de aanloop naar de Europese auteursrechthervorming voor meer openheid lobbyden. Activist en co-founder van Communia (en voormalig directeur bij Kennisland) Paul Keller maakte in zijn presentatie “3 Years of EU Copyright Reform – The Good – The Bad and the Ugly” de balans op: 

The Good

  • de publiekdomeinclausule bepaalt dat het reproduceren van tweedimensionale werken niet tot een nieuw auteursrecht mag leiden (artikel 14);
  • de richtlijn laat expliciet toe dat deelstaten zélf bredere uitzonderingen in hun nationale wetgeving voorzien;
  • een uitzondering voor gebruik in het onderwijs (bestaat in België al) (artikel 5);
  • een uitzondering voor reproducties voor conserveringsdoeleinden (bestaat in België al) (artikel 6);
  • out-of-commercewerken worden door extended collective licensing (of, wanneer er geen representatieve beheersmaatschappij is, door een uitzondering in de auteurswet) toegankelijk. Een werk is niet meer in de handel wanneer “te goeder trouw kan worden aangenomen” dat het materiaal niet beschikbaar is voor het publiek “via de gebruikelijke handelskanalen” en “nadat een redelijke inspanning is geleverd om te controleren of het beschikbaar is voor het publiek”. Joris Deene wijst erop dat de vaagheid van deze begrippen lidstaten kunnen toestaan om specifieke voorschriften toe te voegen, zoals bijvoorbeeld een einddatum (artikel 8-10);
  • een uitzondering voor tekst- en datamining voor zowel onderzoeks- als erfgoedinstellingen zelf (artikel 3-4);
  • uitzonderingen op het auteursrecht voor citeren, parodie, kritiek, recensie, pastiche (al eerder het geval, artikel 17). 

The Bad:

  • de uitzondering voor reproducties van in-copyright-werken blijft beperkt tot preserveringsdoeleinden;
  • er wordt een nieuw naburig recht gecreëerd voor uitgevers van perspublicaties. Daardoor ontstaat voor hen een nieuwe bron van inkomsten bij het online gebruik van de content die ze uitgeven. Dit nieuwe naburig recht vervalt twee jaar nadat de perspublicatie is verschenen. Daarom zullen erfgoedinstellingen hier wellicht niet mee geconfronteerd worden. Volgens Joris Deene geldt deze bescherming bovendien niet op het vlak van hyperlinking (of de zogenaamde ‘link-taks’) (artikel 15).
  • aanbieders van online diensten voor het delen van content, zoals YouTube of Facebook, komen onder een aansprakelijkheidsregime (artikel 17). Volgens Paul Keller is de impact van de resulterende uploadfilters, filters die het opladen naar het web van auteursrechtelijk beschermd materiaal verhinderen, beperkt. Joris Deene merkt op dat initiatieven zonder winstoogmerk, zoals Wikipedia of onderwijs- en wetenschappelijke gegevensbanken en platformen voor het ontwikkelen van opensourcesoftware, hier niet onder vallen.

The Ugly:

  • licenties kunnen de uitzondering voor onderwijs annuleren. Dit creëert volgens Paul Keller het precedent dat de uitzonderingen in de auteurswet niet betrouwbaar zijn;
  • in plaats van het Europees auteursrechtelijk kader te harmoniseren en vereenvoudigen, zal deze richtlijn wellicht eerder in een complexer kluwen van uitzonderingen en beperkingen (bv. per deelstaat) resulteren.


Lessons learned

De organisatie Creative Commons trekt enkele belangrijke lessen uit het proces. Zo wil men bij toekomstige hervormingen vroeger en met een duidelijker verhaal klaarstaan, zodat beleidsmakers zich ermee kunnen identificeren of profileren. Een voorbeeld hiervan is het verhaal van het 20th century black hole, dat aanduidt dat er door het auteursrecht een lacune bestaat betreffende materiaal uit de twintigste eeuw in het online aanbod van cultureel erfgoed. Men wil ook betere partnerschappen sluiten met makers en kleine rechthebbenden, zodat het het auteursrecht niet enkel vormgegeven wordt met de grote spelers indachtig. 

Bovendien zijn er ook nationale verschillen die mogelijk zullen blijven bestaan. Zo was er in de Duitse media veel meer aandacht voor de auteursrechthervorming dan in Frankrijk omdat de discussie zich in Duitsland goed leent tot politieke stellingname van de verschillende partijen. Frankrijk daarentegen lijkt een ander waardesysteem te hanteren met betrekking tot technologie en kennisproductie en niet erg wakker te liggen van de auteursrechthervorming. Dat viel ook op tijdens de Creative Commons Summit, waar nauwelijks vertegenwoordigers uit Frankrijk aanwezig waren.

Paul Keller hoopt dat de overgangsperiode na publicatie van de nieuwe Europese richtlijn in meer resulteert dan de louter implementatie van de richtlijn. In theorie is de volledige harmonisering van het Europees auteursrecht nog mogelijk.

Vlaanderen - Verbeelding werkt